Historische Monumenten van Arnhem

Voor onze stadsportretopdracht gaan we verschillende bijzondere gebouwen en plekken in Arnhem onderzoeken. Hierbij kijken we niet alleen naar hoe deze locaties er tegenwoordig uitzien, maar ook naar hun geschiedenis en betekenis voor de stad. We bezoeken onder andere de Eusebiuskerk, Musis, het gebouw Willemeen en de John Frostbrug. Door deze verschillende locaties in beeld te brengen, willen we laten zien hoe het verleden en het heden samenkomen in het stadsbeeld van Arnhem.

De John Frostbrug

De John Frostbrug, oorspronkelijk Rijnbrug en in de volksmond oude brug, is een verkeersbrug uit 1935 in Arnhem-Centrum over de Neder-Rijn. Hij speelde in de Tweede Wereldoorlog een belangrijke hoofdrol vanwege de luchtlanding en veldslag van de geallieerde troepen in september 1944 als onderdeel van Operatie Market Garden. De brug werd later vernoemd naar de Engelse luitenant-kolonel John Dutton Frost en is een pelgrimsoord geworden voor veteranen, nabestaanden en andere belangstellende over de Slag om Arnhem.

Arnhem had vanaf 1603 een schipbrug over de Neder-Rijn. Door de groei van het verkeer werd tussen 1932 en 1935 een permanente brug gebouwd: de Rijnbrug. Deze verbond de binnenstad met Malburgen in Arnhem-Zuid.

Geschiedenis

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de brug een belangrijk onderdeel van de Slag om Arnhem (17-25 september 1944), tijdens Operatie Market Garden. Britse parachutisten onder leiding van luitenant-kolonel John Frost wisten de noordkant van de brug te bezetten. Ze werden echter omsingeld en kregen geen versterking op tijd. Hierdoor konden de geallieerden de brug niet volledig veroveren.

Op 7 oktober 1944 werd de brug door geallieerde vliegtuigen vernietigd om te voorkomen dat de Duitsers haar opnieuw zouden gebruiken. Na de oorlog werd de brug herbouwd en vanaf 1950 weer gebruikt.

Op 16 september 1978 kreeg de brug de naam John Frostbrug, ter ere van John Frost en zijn troepen. De brug is tegenwoordig een belangrijk symbool van de Slag om Arnhem en is sinds 2007 een rijksmonument. Jaarlijks wordt er bij de brug een herdenkingsconcert gehouden. De brug is ook bekend uit de film A Bridge Too Far.

Feitje

Een leuk feitje over de John Frostbrug is dat de brug te zien was in de bekende oorlogsfilm A Bridgen Too Far uit 1977, waarin de Slag om Arnhem wordt nagespeeld.

De Eusebiskerk

De Eusebiskerk vertelt de geschiedenis van bijna 12 eeuwen Arnhem, niet zomaar de hoofdstad van Gelderland. De stad was onder Karel van Gelre een belangrijke machts- en handelscentrum in Europa. In de Tweede Wereldoorlog (1944-1945) heeft de Eusebiuskerk het, net zoals de Arnhemmers, het zwaar te verduren gehad. De kerk herrees tijdens periode van wederopbouw en gaf de stad en zijn inwoners hun trots terug.

Eerste kerk van Arnhem

Al in de negende eeuw staat er een kerk in Arnhem. Dit blijkt uit het eerste document waarin deze kerk wordt genoemd uit 893 met de tekst Est in Arnheym ecclesia (Er is een kerk in Arnhem). De geschiedenis van de Eusebiuskerk telt dus twaalf eeuwen!
De kerk die in 893 werd beschreven was gewijd aan Sint Maarten en ontwikkelde zich in verschillende stappen tot kleine romaanse basiliek. In de veertiende eeuw wordt deze kerk vervangen door een nieuwe kerk, waar heel weinig van bekend is.
De bouw van een nieuwe kerk in laatgotische bouwstijl begint in 1452. Het bezoek aan de Sint Maartenskerk loopt terug, vanwege de concurrentie met andere kerken in de stad. Om het kerkbezoek een extra impuls te geven, komt er een reliekschat (schedel en tong van Eusebius) vanuit de abdij in Prüm naar Arnhem. Sint Eusebius wordt in 1453 de tweede patroonheilige en later ook de naamgever van de Grote- of Sint Eusebiuskerk.

Bouwheer Karel van Gelre

Karel van Gelre (1467-1538) was één van de laatste feodale heersers van de Nederlanden. Hij vecht tot zijn dood tegen de machtige keizer Karel V. Op het hoogtepunt van zijn macht regeert Karel van Gelre van de Waddenzee tot vlak voor Sittard. Hij laat de Rijn verleggen tot bij Arnhem, waardoor de stad zich ontwikkelt tot welvarend machtscentrum.
Karel van Gelre ontpopt zich ook tot belangrijkste bouwheer van de nieuwe Eusebiuskerk. Hij schenkt de Annakapel aan de bevolking van Arnhem. De Arnhemmers eren hem na zijn dood met het praalgraf in de kerk. Rond het beeld van de hertog waken zes leeuwen met de zijn kwartierwapens: Gelre, Kleef, Arckel, Bourbon, Bourgondië, Berry en Beieren.
Vijf jaar na de dood van Karel van Gelre moet Gelre als laatste Nederlandse provincie zijn vrijheidsstrijd opgeven en werd als laatste Nederlandse provincie toegevoegd aan het rijk van Keizer Karel V.
Slag om Arnhem
De Eusebiuskerk stond tijdens de Slag om Arnhem middenin de vuurlinie. De kerk werd in de nacht van 19 op 20 september 1944 beschoten en brandde vrijwel volledig uit. Tot overmaat van ramp scheurde een helft van de toren los en stortte op het gehavende schip van de kerk toen in 1945 de Rijnbrug werd opgeblazen. Wie de foto’s van de ruïne ziet, begrijpt dat de huidige Eusebius via een ingrijpende restauratie (1947-1964) grotendeels opnieuw is gebouwd.

Icoon van de wederopbouw

Jan Kalf, Rijksinspecteur voor de Kunstbescherming én directeur van het Rijksbureau voor de Monumentenzorg, komt al snel na de bevrijding van Arnhem naar de stad om de verwoeste monumenten te bekijken. Hij is er snel van overtuigd dat de Eusebiuskerk herbouwd moet worden om de stad zijn icoon en de bevolking het kerkgebouw terug te geven. Kalf schakelt architect Berend Boeyinga uit Amsterdam in.
Nadat de herbouwplannen voor de Eusebiuskerk zijn gepubliceerd, reageert de gerenommeerde architect Herman Baanders met een scherp pleidooi om de kerkruïne te behouden als oorlogsmonument. Zoals met de Gedächtnichtskirchein Berlijn is gebeurd. Kalf en Boeyinga houden echter voet bij stuk. Ze menen dat Arnhem en de Arnhemmers niet zonder de herbouwde Eusebiuskerk kunnen.

Musis

Musis is een groot concert en podiumkunstengebouw in het centrum van Arnhem, aan de Velperbinnensingel 15. Het is onderdeel van Musis & Stadstheater Arnhem en bestaat al sinds 1847. Daarmee is het een van de oudste nog actieve concertgebouwen van Nederland.

Musis ontvangt jaarlijks ongeveer 160.000 bezoekers en programmeert volgens Uitnacht Arnhem zo’n 600 concerten, voorstellingen en evenementen per jaar.

Parkzaal
De moderne grote zaal. Afhankelijk van de opstelling biedt deze ongeveer 850 1016 zitplaatsen of tot 1800 staanplaatsen. Een opvallend detail is de grote glazen wand achter het podium, met uitzicht richting het park.

Muzenzaal
De historische zaal met een klassieke uitstraling. Deze kan maximaal 750 zittende of 900 staande bezoekers ontvangen.

Daarnaast zijn er kleinere ruimtes zoals de Parkfoyer, Muzenfoyer, Singelfoyer, Frombergfoyer, Balkonzaal en Van Beinumzaal.

Geschiedenis

Musis heette oorspronkelijk Musis Sacrum. Het gebouw werd in 1847 gerealiseerd op initiatief van architect en projectontwikkelaar Hendrik Willem Fromberg. Tussen 2015 en 2017 is Musis flink vernieuwd: de nieuwe Parkzaal kwam erbij en de historische Muzenzaal werd gerenoveerd.

Verbonden met Arnhemse cultuur

Musis is onder andere de thuisbasis van Phion, het orkest van Gelderland en Overijssel. Ook worden er veel projecten georganiseerd met jonge makers en verschillende culturele organisaties.

Willemeen

Willemeen is een cultureel poppodium en jongerencentrum gelegen aan de Willemsplein. Het is zelf onderdeel van het bedrijf Rijnstad waar veel vrijwilligers zorgen voor leuke activiteiten, muziek, zeefdruk en multimedia. Er komen vooral mensen van 16-26 jaar die langs komen voor bijvoorbeeld een pannenkoeken middag of een leuk concertje.

GESCHIEDENIS

Willemeen was een voormalig kantoor van de Rijkstelegraafdienst dat in 1867-68 werd opgebouwd, waarna 1924 de belastingdienst er zat. Einde jaren 60 kocht de gemeente Arnhem het pand op en gaf beschikking aan de jongere sociëteit Tupedi. In 1971 begon Stichting Jongerencentrum Arnhem, wat uiteindelijk veranderde in Willemeen door Bob Vink. Na de verbouwing in 1987 kwamen er meer activiteiten in Willemeen en sinds dien werd het een jongerencentrum ook.

ACTIVIETEN

Willemeen heeft zelf 2 zalen voor activiteiten of concerten. Activiteiten verschillen van een spelletjes avond tot een leuke wandeling. En met betreft concerten zijn er veel alternatieve, rock en of reggae. Ook bieden ze support voor vrijwilligers en is het een safe space voor meeste jongeren.

FEITJE

De Duitse band Rammstein trad in 1996 op voor een piep klein publiekje van 30 man.