22 September 2026

Stadsportret Nijmegen

Nijmegen Brug
© Wout Gielink

Het ontstaan van Nijmegen

Nijmegen is de oudste stad van Nederland, maar de geschiedenis van de stad gaat veel verder terug dan de Romeinse tijd. Duizenden jaren geleden leefden er al mensen in het gebied rond de Waal. Tijdens de IJstijd trokken jagers-verzamelaars door het landschap. Zij leefden van de jacht, visvangst en het verzamelen van noten, wortels en vruchten. Rond 5500 v.Chr. sloegen zij kampementen op langs een brede rivierarm in het gebied van het huidige Nijmegen-Noord, ongeveer bij het huidige Keizer Augustusplein.

Rond 3700 v.Chr. verschenen de eerste boeren. Zij vestigden zich op een zandkop bij de huidige Griftdijk. Met landbouw en veeteelt veranderde het leven. Mensen gingen op vaste plaatsen wonen en het landschap werd steeds meer door de mens beïnvloed.

De ligging van Nijmegen speelde vanaf het begin een belangrijke rol. De stad ligt bij de Waal en op een stuwwal. Daardoor was het gebied geschikt voor bewoning, handel en later ook voor militaire activiteiten. De rivier vormde een belangrijke verbinding en maakte Nijmegen aantrekkelijk voor verschillende bevolkingsgroepen.

Kronenburgpark 2.0
© Wout Gielink

De Romeinen: Nijmegen wordt een belangrijk centrum

De Romeinen zorgden voor een grote verandering in de geschiedenis van Nijmegen. Rond 19 v.Chr. bouwden Romeinse soldaten op de Hunnerberg een enorm legerkamp.

In 9 n.Chr. veranderde de situatie. De Romeinse veldheer Varus leed een zware nederlaag in het Teutoburgerwoud. Hierdoor besloten de Romeinen uiteindelijk om de Rijn als noordgrens van hun rijk te gebruiken. Nijmegen bleef echter een belangrijke militaire en bestuurlijke plaats.

In 69 n.Chr. kwamen de Bataven in opstand tegen de Romeinen. Oppidum Batavorum werd daarbij in brand gestoken. Na de opstand bouwden de Romeinen ongeveer twee kilometer verder naar het westen een nieuwe stad.

Rond 270 n.Chr. werd de stad verlaten. De bewoning verplaatste zich richting het centrum van het huidige Nijmegen. De Romeinse aanwezigheid had echter blijvende invloed. Wegen, gebouwen, militaire versterkingen en culturele ideeën maakten Nijmegen tot een belangrijk kruispunt tussen verschillende culturen.

Karel de grote
© Wout Gielink

Van Merovingers tot Karel de Grote

Na het vertrek van de Romeinen brak een periode van onrust aan. In de vijfde eeuw namen de Merovingers, een Frankische dynastie, de macht over. Zij maakten gebruik van de bestaande Romeinse versterkingen en nederzettingen.

Een nieuwe belangrijke periode begon met Karel de Grote. In 777 liet hij op het Valkhof, op de plek van de vroegere Romeinse versterking, een palts bouwen. Dit was een koninklijke verblijfplaats waar de vorst en zijn gevolg konden verblijven en waar belangrijke bestuurlijke zaken werden geregeld. Nijmegen werd hierdoor opnieuw een belangrijk politiek centrum.

Karel de Grote kwam regelmatig naar Nijmegen. De stad lag gunstig binnen zijn rijk en was daardoor een geschikte plaats om bestuur en macht uit te oefenen. In 800 werd Karel de Grote in Rome tot keizer gekroond, waardoor hij werd gezien als opvolger van de West-Romeinse keizers.

In 880 namen Noormannen de palts in en gebruikten Nijmegen als winterkamp. In het voorjaar van 881 vertrokken zij en lieten zij de gebouwen op het Valkhof grotendeels afgebrand achter. De palts werd later opnieuw opgebouwd.

Kerk
© Wout Gielink

De zestiende en zeventiende eeuw: oorlog en verandering

In de zestiende eeuw kwam Nijmegen terecht in een periode van politieke en religieuze veranderingen. De Reformatie kreeg invloed en de Tachtigjarige Oorlog bracht veel onrust.

Op 21 oktober 1591 gaf Nijmegen zich over aan stadhouder Maurits. Deze gebeurtenis werd de Reductie van Nijmegen genoemd. De stad kwam daarmee binnen de Republiek. De Stevenskerk werd ontdaan van katholieke beelden en versieringen.

Toch bleef een groot deel van de bevolking katholiek. Protestanten en katholieken bleven zich samen inzetten voor de stad. Nijmegen behield bovendien een aantal eigen stedelijke privileges.

In 1672, het rampjaar, werd Nijmegen door Franse troepen bezet. De oorlog eindigde uiteindelijk met de Vrede van Nijmegen in 1678-1679.

De negentiende eeuw: van vestingstad naar moderne stad

In de negentiende eeuw veranderde Nijmegen sterk. De stad ontwikkelde zich van een relatief rustige vestingstad tot een stad met industrie, spoorwegen en een groeiende bevolking. Door nieuwe infrastructuur werd Nijmegen beter bereikbaar en ontstond ruimte voor economische groei. De stad moderniseerde, maar het historische karakter bleef zichtbaar. Oude kerken, straten en gebouwen herinnerden aan het lange verleden van Nijmegen. Hierdoor ontstond een stad waarin het historische en het moderne steeds meer naast elkaar kwamen te staan.

Vierdaagse
© Wout Gielink

De Vierdaagse

De Nijmeegse Vierdaagse is een van de bekendste evenementen van de stad. Duizenden mensen uit Nederland en over heel de wereld komen elk jaar naar Nijmegen om vier dagen verschillende afstanden te lopen.

De Nijmeegse Vierdaagse wordt gehouden in Nijmegen en de plaatsen er omheen.

De wandelaars starten en eindigen bij de Wedren. Elke dag lopen ze een andere route door de omgeving, zoals richting Elst, Wijchen, Groesbeek en Cuijk. Op de laatste dag komen de wandelaars Via Gladiola Nijmegen binnen.

Tijdens de Vierdaagse zijn er ook de Vierdaagsefeesten. Dit is een groot festival met muziek, optredens, foodtrucks en veel activiteiten in de stad.

De Waagh
© Wout Gielink

Waarom is Nijmegen bijzonder?

Nijmegen heeft veel historie, cultuur, natuur en gezelligheid. Je kunt er erg veel historische gebouwen bekijken, door oude straten lopen, langs de Waal lopen of feitsen, musea bezoeken of gezellig op een terras zitten en luchen of dineren en natuurlijk gezellig kletsen met mensen.

Door de meer dan 2.000 jaar oude geschiedenis, het Romeinse verleden, de vele evenementen en de ligging aan de Waal is Nijmegen een bijzondere stad om te bezoeken.

Nijmegen staat bekend om zijn gezellige binnenstad en veel terrassen. Het is een fijne plek om te lunchen, te dineren of gewoon ergens iets te drinken.

Natuurlijk heeft Nijmegen nog veel meer evenementen maar het is zoon gezellige stad dat het er te veel zijn om op te noem! Het is erg leuk om Nijmegen een keer zelf te verkennen.